Wanneer brandbare stoffen zoals stof, damp of gas zich met lucht mengen, kan een explosieve atmosfeer ontstaan. ATEX maatregelen zijn dan essentieel om jou, je team en de locatie veilig te houden tijdens schoonmaakwerk.
Denk aan een magazijn met meelstof, een werkplaats met oplosmiddelen of een ruimte met gasflessen. Een risico inventarisatie, zone indeling, goede ventilatie en het voorkomen van ontstekingsbronnen beperken het explosiegevaar.
Als schoonmaakbedrijf werk je veilig met geschikte apparatuur, antistatische materialen en heldere werkafspraken. ATEX maatregelen zijn relevant zodra brandbare stoffen een explosieve atmosfeer kunnen vormen, vooral bij industrieel reinigen, stof verwijderen en onderhoud.
Wanneer zijn ATEX maatregelen noodzakelijk?
ATEX maatregelen zijn relevant zodra brandbare stoffen samen met zuurstof in de lucht een explosieve atmosfeer kunnen vormen. Dat risico ontstaat niet alleen in de chemische industrie. Ook bij industriële reiniging, logistieke locaties, werkplaatsen, opslagruimten, productiekeukens, maalderijen en afvalverwerking kunnen brandbare dampen, gassen of stofdeeltjes vrijkomen. Eén ontstekingsbron kan dan al voldoende zijn voor een explosie.
ATEX staat voor Atmosphères Explosibles. De regels zijn bedoeld om medewerkers, gebouwen, installaties en bedrijfscontinuïteit te beschermen tegen explosiegevaar. Voor jou als werkgever betekent dit dat je risico’s herkent, beoordeelt en beheerst voordat schoonmaak, onderhoud of productie begint. Schoonmaakbedrijf Groene Hart ondersteunt bedrijven met schoonmaak op maat in omgevingen waar stof, vet, oplosmiddelen of brandbare resten extra aandacht vragen.
Wat is een explosieve atmosfeer?
Een explosieve atmosfeer is een mengsel van lucht en brandbare stof in de vorm van gas, damp, nevel of stof. Binnen het juiste concentratiebereik kan dit mengsel na ontsteking snel verbranden. De druk stijgt dan plotseling, waardoor schade, brand en letsel kunnen ontstaan.
Niet iedere brandbare stof leidt direct tot explosiegevaar. De concentratie in de lucht, de temperatuur, ventilatie, hoeveelheid zuurstof en aanwezigheid van een ontstekingsbron bepalen samen het risico. Een vonk van elektrische apparatuur, statische elektriciteit, een heet oppervlak, wrijving of open vuur kan de ontsteking veroorzaken.
- Brandbare gassen: aardgas, propaan, butaan en waterstof kunnen in afgesloten of slecht geventileerde ruimten gevaarlijke gaswolken vormen.
- Brandbare dampen: oplosmiddelen, alcohol, benzine, thinner en reinigingsmiddelen met vluchtige bestanddelen kunnen damp verspreiden rond machines, vaten en afvoerputten.
- Brandbare nevels: fijne druppels olie, verf of brandstof kunnen bij verspuiten, lekken of reinigen in de lucht terechtkomen.
- Brandbaar stof: meel, suiker, houtstof, kunststofpoeder, metaalstof en farmaceutisch poeder kunnen in een stofwolk explosief reageren.
Werkwijze
Hoe wij te werk gaan
Vrijblijvende intake
We bespreken jouw situatie, wensen en eisen telefonisch of via e-mail/Whatsapp.
Offerte op maat
Binnen één werkdag ontvang je een heldere offerte, volledig afgestemd op jouw locatie en behoeften.
Start dienstverlening
Na akkoord plannen we direct de eerste schoonmaakronde in, altijd flexibel en klantgericht.
Kwaliteit en evaluatie
Periodieke controles, rapportages en overleg zorgen ervoor dat het niveau altijd hoog blijft.
De geschiedenis en wettelijke basis van ATEX
De Europese ATEX regels zijn ontwikkeld om explosieveiligheid in alle lidstaten op een vergelijkbaar niveau te brengen. Richtlijn 1999/92/EG richt zich op veiligheid van medewerkers in explosiegevaarlijke zones. Richtlijn 2014/34/EU gaat over apparatuur en beveiligingssystemen die in een explosiegevaarlijke omgeving worden gebruikt.
In Nederland zijn deze verplichtingen verwerkt in de Arbowet en het Arbobesluit. De Nederlandse Arbeidsinspectie controleert of bedrijven hun risico’s voldoende beheersen. Daarbij zijn onder meer NEN EN IEC 60079, NEN EN 1127 en NEN EN ISO 80079 relevante normen voor zonering, apparatuur, inspectie en beheersing van ontstekingsbronnen.
Je moet kunnen aantonen dat je explosierisico’s hebt onderzocht en dat passende maatregelen daadwerkelijk worden toegepast. Een mondelinge afspraak of een algemene risicoanalyse is niet voldoende wanneer brandbare stoffen aanwezig zijn.
ATEX zones voor gas, damp en stof begrijpen
ATEX zonering geeft aan hoe vaak en hoe lang een explosieve atmosfeer aanwezig kan zijn. Deze indeling bepaalt welke apparatuur, werkwijze en schoonmaakmiddelen geschikt zijn. Gas, damp en nevel vallen onder zones 0, 1 en 2. Brandbaar stof valt onder zones 20, 21 en 22.
- Zone 0 en zone 20: een explosieve atmosfeer is voortdurend, langdurig of vaak aanwezig. Dit kan voorkomen in tanks, silo’s, filters en gesloten procesinstallaties.
- Zone 1 en zone 21: een explosieve atmosfeer kan tijdens normaal werk af en toe ontstaan, zoals rond vulpunten, menginstallaties en stofafzuiging.
- Zone 2 en zone 22: een explosieve atmosfeer ontstaat normaal gesproken niet, maar kan bij storingen, lekkages of onvoldoende reiniging kort aanwezig zijn.
- Apparaatcategorieën: apparatuur moet passen bij de zone. CE gemarkeerde ATEX apparatuur voorkomt dat verlichting, stofzuigers, schakelaars of machines een ontstekingsbron vormen.
Hoe werkt een ATEX risicoanalyse in de praktijk?
Een goede aanpak begint met het in kaart brengen van brandbare stoffen, werkprocessen en ontstekingsbronnen. Denk aan een magazijn waar oplosmiddelhoudende producten worden opgeslagen, een productielijn met kunststofpoeder of een ruimte waar olie en vet worden verwijderd. Ook een laag stof op kabelgoten, machines of vloeren kan bij verstoring in de lucht komen en het gevaar vergroten.
- Inventariseer brandbare stoffen: controleer veiligheidsinformatiebladen, opslaglocaties, verpakkingen, lekpunten en afvalstromen.
- Beoordeel vrijkomen van stof en damp: bekijk waar tijdens productie, transport, onderhoud of schoonmaak brandbare deeltjes en dampen kunnen ontstaan.
- Bepaal de ATEX zones: leg vast welke ruimten en delen van installaties onder zone 0, 1, 2, 20, 21 of 22 vallen.
- Elimineer ontstekingsbronnen: gebruik geschikte apparatuur, voorkom statische ontlading, beperk hete oppervlakken en beheer werkzaamheden met vonkvorming.
- Leg maatregelen vast en train medewerkers: verwerk procedures, signalering, vergunningen, inspecties en instructies in het explosieveiligheidsdocument.
ATEX veilige schoonmaak voorkomt ophoping van brandbaar stof
Schoonmaak is een belangrijk onderdeel van explosiepreventie. Stoflagen rond machines, leidingen, kabelbanen, ventilatieroosters en afzuiginstallaties vergroten de kans op een stofwolk. Onjuiste reiniging kan het risico juist verhogen, bijvoorbeeld door droog vegen, perslucht gebruiken of stof opjagen met ongeschikte apparatuur.
ATEX veilige schoonmaak vraagt om een afgestemde werkwijze. Daarbij kijk je naar de zone, het soort vervuiling, de aanwezige installaties en het gewenste reinigingsresultaat. Een ATEX gecertificeerde stofzuiger, antistatische materialen, gecontroleerde vochttoevoer en veilige afvalafvoer kunnen noodzakelijke onderdelen zijn. Bij olie, vet en oplosmiddelresten is het bovendien belangrijk dat reinigingsproducten geen extra brandbare dampen produceren.
Voor productiehallen, magazijnen en technische ruimten kun je ook meer lezen over industriële en logistieke schoonmaak die aansluit op veiligheid, continuïteit en een nette werkomgeving.
Veelvoorkomende ATEX fouten tijdens reiniging en onderhoud
De grootste risico’s ontstaan vaak door kleine dagelijkse handelingen. Een standaard stofzuiger, beschadigde kabel, niet geaarde metalen container of onjuist gebruik van reinigingsmiddelen kan in een gezoneerde ruimte grote gevolgen hebben. Het is daarom verstandig om schoonmaak en onderhoud altijd mee te nemen in je explosieveiligheidsdocument.
- Stof wegblazen met perslucht: hierdoor ontstaat een stofwolk die zich door de ruimte verspreidt en sneller kan ontbranden.
- Niet geschikte elektrische apparatuur gebruiken: gewone machines, verlengsnoeren, schakelmaterialen en stofzuigers kunnen vonken of hete oppervlakken veroorzaken.
- Statische elektriciteit negeren: kunststof, kleding, slangen en containers kunnen elektrostatische lading opbouwen zonder goede aarding en vereffening.
- Reinigingsfrequentie niet afstemmen: wanneer stofophoping zichtbaar wordt, is het risico vaak al langer aanwezig dan gedacht.
ATEX maatregelen laten uitvoeren door Schoonmaakbedrijf Groene Hart
Een schone werkomgeving is geen bijzaak wanneer brandbare stoffen aanwezig zijn. Schoonmaakbedrijf Groene Hart werkt landelijk, met gecertificeerd personeel, transparante prijzen, een vaste contactpersoon en meer dan 10 jaar ervaring. Je kiest voor een duurzame aanpak die rekening houdt met jouw locatie, processen en veiligheidsafspraken.
Wil je weten welke reinigingsaanpak past bij jouw explosiegevaarlijke ruimte, stofbelasting of industriële installatie? Vraag een offerte aan voor ATEX veilige schoonmaak en ontvang een voorstel dat aansluit op jouw bedrijfssituatie.
Meest gestelde vragen
1. Wanneer zijn ATEX maatregelen nodig bij schoonmaakwerkzaamheden?
ATEX maatregelen zijn nodig zodra brandbare stoffen tijdens het schoonmaken een mengsel met lucht kunnen vormen dat door een vonk, hete machine of statische elektriciteit kan ontbranden. Denk aan oplosmiddelen, alcoholhoudende reinigers, verfnevel, gas, houtstof, meelstof of fijn metaalstof in een afgesloten ruimte.
Bij schoonmaakwerk spelen vooral dampen en stofwolken een rol. Een vloer reinigen in een ruimte waar oplosmiddeldampen hangen vraagt bijvoorbeeld om een veilige werkwijze, goede ventilatie en geschikte apparatuur. De werkgever moet beoordelen waar explosiegevaar kan ontstaan en passende maatregelen vastleggen.
2. Welke brandbare stoffen kunnen een explosieve atmosfeer vormen?
Brandbare gassen, dampen, nevels en stofdeeltjes kunnen samen met zuurstof een explosieve atmosfeer vormen. Veelvoorkomende voorbeelden zijn benzine, ethanol, aceton, oplosmiddelen, aardgas, spuitnevel, houtstof, suikerstof, kunststofstof en metaalpoeder. Ook ogenschijnlijk kleine hoeveelheden kunnen in een kleine of slecht geventileerde ruimte risico geven.
De gevaarlijkste situatie ontstaat wanneer de concentratie precies binnen het ontvlambare bereik ligt en er een ontstekingsbron aanwezig is. Een schakelaar, elektrische motor, stofzuiger, slijpwerk of elektrostatische ontlading kan dan voldoende zijn. Controleer altijd het veiligheidsinformatieblad van reinigingsmiddelen en aanwezige processtoffen.
3. Wat betekent zone indeling volgens ATEX?
Een zone indeling laat zien hoe vaak en hoe lang een explosieve atmosfeer aanwezig kan zijn. Voor gas, damp en nevel gelden zone 0, zone 1 en zone 2. Voor brandbaar stof gelden zone 20, zone 21 en zone 22. Hoe lager het zonenummer, hoe vaker een explosieve atmosfeer aanwezig is.
Zone 0 en zone 20 vragen om de zwaarste bescherming, omdat het gevaar daar voortdurend, langdurig of vaak aanwezig is. In zulke ruimten mag je alleen apparatuur gebruiken die voor de juiste ATEX zone geschikt is. Dit geldt ook voor stofzuigers, verlichting, communicatiemiddelen en schoonmaakmachines.
4. Welke ATEX maatregelen neem je tijdens industrieel schoonmaken?
Je beperkt eerst de kans dat brandbare dampen of stof zich ophopen. Dat kan door bronafzuiging, ventilatie, gesloten verpakkingen, zorgvuldig doseren en het direct verwijderen van gemorst materiaal. Gebruik vervolgens materieel dat past bij de vastgestelde zone en voorkom ontstekingsbronnen zoals vonken, hete oppervlakken en statische elektriciteit.
Praktisch betekent dit dat je geen standaard stofzuiger inzet bij explosiegevaarlijk stof en geen onbekende reiniger gebruikt in een ruimte met brandbare dampen. Maak duidelijke werkafspraken, instrueer medewerkers en houd toegang tot risicogebieden beperkt. Schoonmaakbedrijf Groene Hart kan helpen met een werkwijze die aansluit op de veiligheidsregels van jouw locatie.
5. Wie is verantwoordelijk voor ATEX veiligheid op de werkplek?
De werkgever is verantwoordelijk voor een veilige werkplek en moet explosierisico’s beoordelen. Deze beoordeling hoort thuis in de risico inventarisatie en evaluatie en, waar nodig, in een explosieveiligheidsdocument. Daarin staan de zone indeling, aanwezige brandbare stoffen, ontstekingsbronnen, technische voorzieningen en veilige werkprocessen.
Een schoonmaakbedrijf moet de instructies van de opdrachtgever volgen, medewerkers aantoonbaar informeren en alleen geschikt materieel inzetten. Bij twijfel over zones, apparatuur of stofeigenschappen is beoordeling door een deskundige nodig. Controleer de actuele eisen uit het Arbobesluit en stem maatregelen af met de preventiemedewerker, veiligheidskundige of ATEX deskundige.
